Intro

Ik wil in dit artikel proberen om de algemene techniek en werking van een computer zo simpel mogelijk uit te leggen. Dit artikel is dan ook primair bedoeld voor mensen die voor de eerste keer met een Mac (of meer algemeen: met een computer) in aanraking komen. Natuurlijk ben je ook van harte welkom om verder te lezen als je al langer met een Mac werkt en geen idee hebt over de techniek die erachter schuilt.

Waarom?

Ik denk dat de beginnende Mac gebruiker er profijt van heeft om te weten hoe de basis hardware principes van zijn computer werken. Wat is nou die harde schijf? Waarvoor is het geheugen? Onderstaand mag voor sommige, meer ervaren gebruikers, misschien kinderachtig in de oren klinken maar dat is het zeker niet. Die ervaring heb ik opgedaan vanuit mijn werk waar ik de ontwikkeling, marketing en helpdesk van een software pakket doe. Vergelijk het een beetje met de basis kennis van een auto. Ik ken genoeg mensen die niet weten hoe ze de ruitensproeier vloeistof, de koelvloeistof of het oliepijl moeten controleren. Op zich niks mist mee, tot er een keer 1 van die dingen niet klopt of niet meer werkt. Meestal gebeurd het natuurlijk op momenten dat het helemaal niet uitkomt en vaak gaat het dan ook nog extra geld kosten. Ik hoop dat jij als lezer straks, in alle rust en met overtuiging, weet wat je moet doen als er door een installatie programma de vraag gesteld wordt: “kies een schijf als doel voor de installatie”. En hoe ging het spreekwoord ook alweer? Ow ja: baat het niet dan schaadt het niet!

Computer, Monitor, Toetsenbord en Muis

Uit deze 4 (hoofd) componenten bestaat in principe iedere computer. Nu zullen sommige kersverse iMac of MacBook bezitters misschien al direct denken “ja maar, die van mij niet hoor!”. Jawel, ook een iMac of MacBook bezit bovenstaande componenten. Apple heeft het echt zeer mooi voor elkaar gekregen (Godzijdank!) om bijvoorbeeld Computer en Monitor te integreren. Bij alle MacBooks is de Muis vervangen door een zogenaamd Trackpad.

Monitor

Ben je de trotse bezitter van een iMac dan is je computer en monitor 1 geheel. Het is werkelijk een knap staaltje design van Apple. Niet alleen de kwaliteit van het scherm maar bedenk ook even dat er een complete computer schuil gaat ACHTER het scherm. Ook bij de MacBooks zit het scherm natuurlijk geïntegreerd. Bij de Mac-mini en de MacPro zit echter standaard geen scherm. Dit zul je dus apart moeten aanschaffen. Let hierbij op dat als je een “niet-apple” scherm koopt dat er soms een adapter noodzakelijk is.

Op zich is de keuze van een scherm nogal smaak gerelateerd. Ik wil je vooral het advies geven om te gaan kijken in de winkels. Bij iedere Apple Reseller staan er wel een paar opgesteld.

Stel je verder nog eisen aan een beeldscherm, zoals goede game-performance of zeer adequate kleurweergave, dan verdiep je eerst in deze aspecten voordat je een scherm koopt. Ik ga op deze aspecten hier verder niet in daar deze buiten het kader van dit artikel vallen.

Toetsenbord

De Apple computers vereisen een speciaal toetsenbord. De functie en andere speciale (command, option, etc) voor een Mac zijn namelijk anders dan die voor Windows. Ook zitten er op een Apple toetsenbord speciale toetsen voor allerlei Mac specifieke functies. Technisch gezien werkt een Windows toetsenbord wel maar handig zal het niet zijn.

De laatste generatie aluminium toetsenborden van Apple zijn, wat mij betreft, geniaal. Uitstraling (en laten we eerlijk zijn, dat is voor de meeste Apple gebruikers ook erg belangrijk!) is zeer mooi en de bediening is super. Nu zijn er altijd mensen die er niet mee overweg kunnen. Die hebben geluk, er zijn ondertussen al heel wat leveranciers die ook voor de Apple computers speciaal toetsenborden maken. Voor meer uitleg m.b.t. toetscombinaties klik hier.

Muis

Zoals op de pagina’s Historie te lezen valt was het gebruik van de muis niet altijd zo vanzelfsprekend als nu. Tegenwoordig is het zonder muis echter vrijwel onmogelijk om de computer te bedienen. In het begin heette dit lieve beestje overigens “aanwijsapparaat”.

Op het moment dat ik dit schijf is er van Apple maar 1 muis te krijgen (bedraad en draadloos) namelijk de Mighty Mouse. De Mighty Mouse is 1 van de weinige producten waarover onder de Apple aanhangers veel verdeeldheid heerst. Sommige haten deze muis en sommige vinden hem het einde. En ik kan het me heel goed voorstellen. Toen ik 2 jaar geleden mijn eerste Mac kocht heb ik deze muis een week getest en vervolgens een Logitech aangeschaft en daar een hele tijd mee gewerkt, de Mighty Mouse lag in een hoekje stof te vangen. Echter, toen ik begin dit jaar een Mac-mini kocht om als media center te gebruiken haalde ik de Mighty Mouse weer uit het hoekje omdat ik die toch nog had liggen. En wonderbaarlijk genoeg beviel hij me toen zo goed dat ik een maandje later de Logitech afdankte en een 2e erbij kocht. Blijkbaar was het gewoon een kwestie van wennen. Ik kan jullie alleen maar adviseren om de Mighty Mouse eerst eens goed te testen bij een Apple Reseller voordat je er eentje aanschaft. Ik begon deze alinea over de muis overigens met tekst “op het moment dat ik dit schrijf”. Momenteel gaan namelijk de geruchten dat Apple binnen korte tijd met een nieuwe muis zal komen, we zijn benieuwd!

Ook een MacBook kan niet zonder een “aanwijsapparaat”. Hier zou een muis zoals we ze bij de computer hebben natuurlijk niet handig zijn. Probeer maar eens in de trein of op de bank met een muis te werken. MacBooks hebben daarom een Trackpad ingebouwd. Hier beweeg je niet een muis in het rond maar moet je met je vingers over een pad glijden. De laatste generaties MacBooks hebben zelfs een “multi-touch”. Dit betekend dat je met meer vingers tegelijk allerlei bewegingen (Gestures in het Engels) kunt maken. Terwijl de trackpad vroeger een noodzakelijk kwaad was om als muisvervanger te dienen kan ik tegenwoordig alleen maar concluderen dat de nieuwe trackpads ontzettend veel mogelijkheden hebben en dat de bediening ervan erg verbeterd is. Al is en blijft dit natuurlijk ook altijd een persoonlijk verhaal. Mij bevalt het trackpad met de multi-touch zo goed dat ik zelfs een losse gekocht heb voor de vaste computer. En daarbij schijnt het ook nog eens een stuk ergonomisch te zijn dan een muis, al hoor je hier veel verschillende verhalen over.

Computer

Weest gerust, ik ga zeker niet ieder detail van een computer toelichten! En dat is ook nergens voor nodig. Om er goed mee te kunnen werken is wat basiskennis meer dan voldoende. Ik maak weer de vergelijking met de auto zoals eerder genoemd. Heel veel mensen rijden in een auto en het is nergens voor nodig om de exacte manier van werken te weten, als het ding je maar van A naar B brengt. Het is echter wel handig om toch wel enige basiskennis te hebben van een auto. Dat scheelt de ANWB heel wat paniekerige telefoontjes omdat er zo een “raar lampje dat lijkt op een vooruit waar het water overheen spuit” brandt. En daarnaast scheelt het jou heel wat wachttijd. Oei…..ik hoop echt dat nu niet een heleboel lezers denken “hey dat is mij ook gebeurd” ;-) . Indien wel dan zul je ondertussen weten dat  het een lampje is om aan te geven dat je ruitensproeier vloeistof op is.

De computer is het apparaat dat alle bovenstaande onderdelen, en meer, met elkaar verbindt. maar daarnaast is het nog veel meer. De computer zelf bestaat weer uit een aantal onderdelen. Zo is er de harde schijf, het geheugen en de processor (en nog veel meer). Waarvoor is dit alles nu?

De processor kun je zien als de regelneef van dit alles. Als jij op je toetsenbord een letter indrukt dan komt die op het scherm tevoorschijn. Als jij met de muis beweegt zie je over het scherm de cursor bewegen. Stel je klikt op het programma Teksteditor en je typt een brief en je print deze, het is de processor die dit allemaal mogelijk maakt. Hoe sneller een processor is hoe sneller dingen afgehandeld kunnen worden. De moderne Mac’s hebben allemaal een processor van het merk Intel. De oudere Mac’s gebruiken PowerPc processors. Dit kan bij het downloaden van programma’s nog wel eens belangrijk zijn om te weten.

De harde schijf is voor opslag. Stel je wilt de brief uit de vorige alinea niet meteen printen, het is misschien de ontslagbrief die je naar 1 van je medewerkers wilt sturen n.a.v. een fikse ruzie, maar je wilt er toch nog een nachtje over slapen voordat je het besluit neemt om hem al dan niet te versturen. In dat geval kun je ervoor kiezen om de brief op te slaan op de harde schijf. De volgende dag kun je deze brief weer openen om dan alsnog te printen of, tot bezinning gekomen, besluiten om de brief te verwijderen. De harde schijf kan allerlei soorten informatie bewaren ook al staat de computer uit. Het hele Mac OS X wordt op de harde schijf bewaard, net zoals alle programma’s, muziek, foto’s e.d. De harde schijf in jouw Mac zal meestal een naam hebben, bijvoorbeeld “Macintosh HD”. Standaard komen er in ieder geval de letters “HD” in voor.

Waarvoor is dan het geheugen? Het geheugen is voor snelheid! Processors kunnen informatie vele malen sneller verwerken dan dat een harde schijf deze kan aanleveren of wegschrijven. Dit snelheidsverschil was vroeger al zo en is tegenwoordig nog steeds het geval. Harde schijven zijn namelijk weliswaar sneller geworden maar processors ook. Als de processor continue op de harde schijf zou moeten wachten dan zou je systeem niet echt werkbaar zijn. Wat de processor met behulp van het geheugen kan doen is de harde schijf zo min mogelijk gebruiken. De brief uit de vorige alinea’s wordt bij het openen, waarbij de processor de harde schijf moet raadplegen, gekopieerd in het geheugen. Alle letters die jij vanaf dat moment typt worden ook in het geheugen opgeslagen en pas als jij op opslaan klikt dan wordt de hele brief op de harde schijf opgeslagen. Nu is bij het voorbeeld van de brief de snelheidswinst nog wel beperkt, ook al zou de computer iedere letter die jij typt direct opslaan op de harde schijf, ik betwijfel of je het zou merken. Een heel ander verhaal wordt het met foto’s en films. Dat soort bestanden zijn veel, en dan ook echt VEEL, groter dan een simpel tekstbestand. Hierbij zou je het wel degelijk merken. Ook wordt bij deze manier het aantal lees en schrijf acties van de harde schijf tot een minimum beperkt wat de levensduur van de harde schijf ten goede komt.

Maar als dat geheugen zo snel is, waarom dan überhaupt een harde schijf gebruiken? Nou simpel, gaat de stroom eraf, dan is het geheugen leeg. Geheugen is juist zo snel omdat data niet fysiek opgeslagen wordt. Een harde schijf slaat gegevens fysiek op een schijf op, via magnetisme. Een harde schijf heeft lees en schrijfkoppen, vergelijk het maar een beetje met een cassette recorder (bestaan die dingen nog?). Gegevens in het geheugen worden alleen onthouden zolang er spanning op staat. Daarom wordt dus een harde schijf gebruikt, deze bewaart de gegevens ook al schakel je de computer uit.

Naast de harde schijf die in je computer ingebouwd is bestaan er ook zogenaamde externe schijven. Ze berusten op precies hetzelfde principe alleen zitten die schijven in een eigen behuizing. Je sluit ze aan op je Mac d.m.v. een USB, Firewire of Netwerk aansluiting. Het voordeel van externe schijven is dat je de opslagruimte kunt vergroten zonder de Mac te openen. Schijven komen met hun naam in de Finder tevoorschijn en van hieruit kun je ze hetzelfde behandelen als de interne schijf. Bijkomend voordeel van een externe schijf is dat je ze op iedere Mac kunt aansluiten.

Optische stations, ook wel CD of DVD spelers / branders kunnen CD’s en DVD’s lezen /schrijven. CD’s en DVD’s zijn langzamer en kleiner dan harde schijven maar wel makkelijker te transporteren, en je kunt er zoveel van gebruiken als je wilt. Ook worden ze vaak gebruikt om externe back-ups op te maken. Back-ups zijn belangrijk! Zo belangrijk zelfs dat ik hier in de toekomst een apart artikel over zal publiceren. Bij je Mac krijg je minstens 1 DVD geleverd waarop een installatie versie van Mac OS X staat. Deze DVD kun je gebruiken als je problemen met je computer hebt. Je kunt er zelfs voor kiezen om je interne harde schijf helemaal leeg te gooien en Mac OS X opnieuw te installeren zodat je computer weer exact zo ingesteld staat als bij de aankoop. Ook kunnen CD’s en DVD’s gebruikt worden om muziek op te zetten (al dan niet om af te spelen in een reguliere cd speler), je mooiste foto’s te delen met andere en nog veel meer zaken.

Ondanks dat ik het behoorlijk simpel heb proberen te houden is het toch een behoorlijk artikel geworden. Ik hoop dat ik de magische sluier die voor veel mensen nog rond computers hangt een beetje heb kunnen wegnemen en dat je er baat hebt bij het werken met de computer.

Mochten er dingen onduidelijk zijn, of zaken zelfs compleet missen, laat het me weten!